Teodolit – precyzyjny instrument optyczny

Z definicji teodolit jest precyzyjnym instrumentem optycznym do pomiaru kątów pomiędzy wyznaczonymi widocznymi punktami w płaszczyźnie poziomej i pionowej. Tradycyjne zastosowanie to geodezja, ale są one również szeroko wykorzystywane w budownictwie i budowie infrastruktury, a także w niektórych specjalistycznych zastosowaniach, takich jak meteorologia i wystrzeliwanie rakiet.

Budowa i zastosowanie teodolitu

teodolitySkłada się z ruchomego teleskopu zamontowanego tak, że może obracać się wokół osi poziomej i pionowej i zapewniać odczyty kątowe. Wskazują one orientację teleskopu i są wykorzystywane do odniesienia pierwszego punktu zaobserwowanego przez teleskop do kolejnych obserwacji innych punktów z tej samej pozycji teodolitu. Kąty te mogą być mierzone z dokładnością do mikroradianów lub sekund łuku. Na podstawie tych odczytów można narysować plan, lub ustawić obiekty zgodnie z istniejącym planem. Obserwacje są wykonywane przez geodetę, który reguluje pionową i poziomą orientację kątową lunety tak, aby krzyż nitek ustawił się w pożądanym punkcie obserwacji. Oba kąty są odczytywane z odsłoniętych lub wewnętrznych skal i zapisywane. Następnie obserwuje się i rejestruje następny obiekt, nie zmieniając pozycji instrumentu i statywu. Nowoczesne teodolity ewoluowały w kierunku tak zwanych tachimetrów, gdzie kąty i odległości mierzone są elektronicznie i odczytywane bezpośrednio do pamięci komputera.

W teodolicie tranzytowym luneta jest na tyle krótka, że można ją obracać wokół osi przegubu, co powoduje obrót lunety w płaszczyźnie pionowej przez zenit. W instrumentach nietranzytowych obrót w pionie jest ograniczony łukiem. Niwelator optyczny jest czasem mylony z teodolitem, ale nie mierzy on kątów pionowych i jest używany tylko do niwelacji na płaszczyźnie poziomej.